بحران ترخیص نهاده های دامی؛ طلب ۱.۵ میلیارد یورویی واردکنندگان از دولت و توقف کشتی‌ها در بنادر
در ماه‌های اخیر، بحران تأمین و ترخیص نهاده های دامی و طیور به یکی از چالش‌های جدی بخش کشاورزی و دامپروری کشور تبدیل شده است. طبق اعلام اتحادیه واردکنندگان نهاده‌های دام و طیور، طلب واردکنندگان از دولت به رقم نگران‌کننده ۱.۵ میلیارد یورو رسیده؛ موضوعی که مستقیماً بر روند تخلیه کشتی‌ها، عرضه نهاده‌ها و در نهایت قیمت تمام‌شده محصولات پروتئینی اثر گذاشته است.
تعلل دولت در پرداخت بدهی؛ گره اصلی واردات نهاده های دامی
داود رنگی، مدیرعامل اتحادیه واردکنندگان نهاده‌های دام و طیور، با اشاره به آثار حذف ارز ترجیحی در زنجیره تأمین نهاده‌ها اعلام کرد: دولت در تسویه بدهی خود با واردکنندگان تعلل کرده و همین موضوع، شرایط بسیار دشواری را برای فعالان این حوزه رقم زده است.
به گفته وی، بخش قابل توجهی از نهاده های دامی با استفاده از تسهیلات ارزی بانک‌های داخلی وارد کشور شده‌اند، اما به دلیل عدم تعیین تکلیف بدهی دولت و مابه‌التفاوت ارزی، امکان ترخیص و توزیع سریع این کالاها وجود ندارد. در حال حاضر، تعداد زیادی کشتی حامل ذرت، کنجاله سویا و سایر نهاده‌های اساسی دام و طیور در بنادر کشور متوقف مانده‌اند.
توقف کشتی‌ها در بنادر؛ زنگ خطر برای تولید کنندگان
توقف کشتی‌های حامل نهاده‌های دامی در بنادر، علاوه بر تحمیل هزینه‌های سنگین دموراژ به واردکنندگان، مستقیماً تولیدکنندگان دام و طیور را نیز تحت فشار قرار داده است. کمبود یا تأخیر در تأمین نهاده، منجر به افزایش هزینه تولید، کاهش بهره‌وری و در نهایت افزایش قیمت گوشت، مرغ، تخم‌مرغ و لبنیات در بازار مصرف می‌شود.
رنگی تأکید کرد که اگر دولت امکان استفاده گسترده‌تر واردکنندگان از تسهیلات بانکی را فراهم کند، فرآیند تخلیه کشتی‌ها تسریع شده و نهاده‌ها سریع‌تر در اختیار دامداران و مرغداران قرار خواهد گرفت.
پیشنهاد تهاتر بدهی؛ راهکاری برای خروج از بن‌بست
مدیرعامل اتحادیه واردکنندگان نهاده‌های دام و طیور، راهکار تهاتر بدهی را به‌عنوان گزینه‌ای عملی برای حل بحران فعلی مطرح کرد. به گفته وی، دولت می‌تواند به‌جای پرداخت نقدی بدهی، مابه‌التفاوت نرخ ارز را محاسبه و با بدهی واردکنندگان تهاتر کند تا فرآیند ترخیص و عرضه کالا متوقف نشود.
در حال حاضر، نهاده‌های موجود در بنادر به دو دسته تقسیم می‌شوند:
۱. نهاده‌هایی با ارز تأمین‌شده
این گروه شامل کالاهایی است که ارز آنها تأمین و به فروشنده خارجی پرداخت شده است. این نهاده‌ها در سامانه بازارگاه بارگذاری شده‌اند و تولیدکنندگان در حال خرید آنها هستند. قیمت خرید این کالاها بر اساس ارز ترجیحی حدود ۱۱ هزار و ۳۰۰ تومان بوده و طبق مقررات، باید با همین قیمت به دست تولیدکننده برسد.
۲. نهاده‌هایی با ارز تأمین‌نشده
گروه دوم شامل کالاهایی است که وارد کشور شده‌اند اما تخصیص ارز آنها هنوز انجام نشده است. در این حالت، فرآیند ترخیص و توزیع عملاً متوقف شده و واردکننده امکان ریسک و عرضه کالا را ندارد.
ریسک سنگین تغییر نرخ ارز برای واردکنندگان
رنگی در توضیح علت خودداری واردکنندگان از توزیع این نهاده‌ها گفت: به دلیل حجم بالای مبالغ، واردکننده نمی‌تواند ریسک کند که کالا را به مرغدار یا دامدار تحویل دهد، در حالی که بانک مرکزی در آینده مطالبه مابه‌التفاوت ارزی داشته باشد.
او افزود: تجربه‌های قبلی تغییر نرخ ارز نشان داده که واردکنندگان بارها در این زمینه متضرر شده‌اند و بدون تضمین مشخص، امکان ادامه فعالیت وجود ندارد. به همین دلیل، اتحادیه واردکنندگان طی مکاتبات رسمی با وزارت جهاد کشاورزی، خواستار تخصیص سریع ارز و تعیین تکلیف نهایی نهاده‌ها شده است.
اثر مستقیم بحران نهاده‌ها بر امنیت غذایی
کارشناسان اقتصادی معتقدند ادامه این وضعیت، امنیت غذایی کشور را با تهدید جدی مواجه می‌کند. نهاده‌های دامی پایه اصلی تولید محصولات پروتئینی هستند و هرگونه اختلال در واردات و توزیع آنها، زنجیره تولید تا مصرف را دچار نوسان می‌کند.
در صورت عدم تصمیم‌گیری سریع دولت، احتمال افزایش قیمت مرغ، گوشت قرمز و تخم‌مرغ در ماه‌های آینده دور از انتظار نخواهد بود؛ موضوعی که فشار مضاعفی بر مصرف‌کنندگان وارد می‌کند.
پرسش‌های متداول
۱. میزان طلب واردکنندگان نهاده های دامی از دولت چقدر است؟
طبق اعلام اتحادیه واردکنندگان نهاده‌های دام و طیور، طلب واردکنندگان از دولت به حدود ۱.۵ میلیارد یورو رسیده است.
۲. دلیل اصلی توقف کشتی‌های نهاده دامی در بنادر چیست؟
عدم تسویه بدهی دولت، تخصیص‌نیافتن ارز و مشخص نبودن مابه‌التفاوت نرخ ارز، مهم‌ترین دلایل توقف کشتی‌ها در بنادر هستند.
۳. حذف ارز ترجیحی چه اثری بر واردات نهاده ها داشته است؟
حذف ارز ترجیحی باعث افزایش ریسک مالی واردکنندگان، پیچیدگی در قیمت‌گذاری و کندی فرآیند ترخیص و توزیع نهاده‌ها شده است.
۴. سامانه بازارگاه چه نقشی در توزیع نهاده های دامی دارد؟
سامانه بازارگاه بستر رسمی عرضه نهاده‌های دامی است و کالاهایی که ارز آنها تأمین شده، از طریق این سامانه به تولیدکنندگان فروخته می‌شوند.
۵. پیشنهاد اتحادیه واردکنندگان برای حل بحران چیست؟
اتحادیه پیشنهاد داده است دولت با محاسبه و تهاتر مابه‌التفاوت ارزی به‌جای پرداخت نقدی بدهی، امکان ترخیص سریع نهاده‌ها را فراهم کند.